یکی از مشکلات و معضلات جامعه ما ، بیان عقیده و ابراز نظر است. چه از نظر شکلی ، و چه محتوایی.
این مطلب زمانی مهم جلوه میکند که بدانیم ارائه آن عقیده و نظر وارد حوزه های اعتقادی دینی ، قومی و فرهنگی شده ، و میتواند منجر به تنش گردد.
فضای مجازی نیز بمثابه جامعه ای کوچک تر ، ولی با میزان ارائه نظر و عقیده بیشتر ، در حوزه های وسیعتر ، از این آسیب بدور نیست.
غالب افراد این فضا ، اندیشمندانی هستند که قصد دارند عقاید و نظرات خود را در مقام منتقد ،در نقد و بررسی علوم و مولفه های حوزه های اجتماعی به اشتراک گذارند. اما این اهتمام ، خالی از تنش نیست، مخصوصاً اگر وارد حوزه های علوم ذاتاً تنش زا شود. با توجه به اینکه بارها شاهد این مشکلات بوده ام ، سعی کرده ام در حد بضاعت خود ، یک تعریف حداقلی و یک بررسی اجمالی نسبت به واژگان ( نقد ، توهین ، فحاشی) ارائه نمایم. شاید با شناخت نسبی آنها بتوانیم آستانه تحمل خودمان را در نقد پذیری افزایش داده و هم از دایره نقادی ، پا را فراتر نگذاریم و سبب تکدر خاطر دیگران را با فحاشی و توهین های ناروا فراهم نیاوریم.
در این متنکوتاه ، سعی میشود به اندازه توان علمی و درک نویسنده ، مواردی بیان شود که قطعاً خالی از ایراد نیست.
نقد= نوعی گفتگوی دو جانبه ، یا ارائه مطلب از کسی است ، که هدف از آن بررسی یک مولفه باشد. در این بررسی، هدف، آشکار کردن وجوه مختلف آن مولفه ، از نظر درستی یا نادرستی ، خوبی یا بدی و مثل اینهاست.
دایره نقد میتواند وسیع باشد ، یا مضیق شود. اما گاهی این وسعت و کاستی نسبتی مستقیم با مولفه مورد نقد دارد. در مولفه های کم تنش ، مانند بررسی وضعیت اقتصادی یا یکمولفه اقتصادی در جامعه ، دایره نقد میتواند گسترده شود. زیرا کمتر سبب تنش خواهد بود. اما اگر مولفه مورد نقد وارد مسائل اعتقادی دینی ، قومیتی یا جنسیتی شود ، چه بسا بکاربردن برخی واژگان ، خیلی زود دایره نقد را کوچک کرده و وارد دایره توهین کند. اصولا آستانه تحمل افراد نیز در نقد مولفه های حوزه های فوق الذکر بسیار کم بوده و بلافاصله وارد موضع گیری شدیدی میشوند. بنابراین ، نقد و بررسی ، نشان دادن زوایای یکمولفه است ، از محاسن و معایب اش ، بنحویکه سبب تنش نشود یا تنش زا بوده ولی در مخاطب حساسیتی ایجاد ننماید.
توهین= از وَهن میآید و بمعنای سست کردن ، ضعیف گردانیدن ، خوارشمردن ، سبک داشتن و سبک شمردن و مواردی اینچنینی آمده است. نکته ای که باید توجه داشت ، این است که دایره توهین را باید به درستی شناخت و در مقام نقد و بررسی مورد دقت قرار داد.
الف) گاهی توهین به شخص و شخصیت مخاطب است. چنین مطلبی چون در مقام نقد یک مولفه و متن نیست ، قصدش تخریب شخصیت مخاطب است. این مطلب اصولا مصداق مغالطه حمله به شخص بوده ، ناروا و ناپسند است. زیرا بجای متن ، و یا اعتقاد و گفتار ، به شخص مخاطب حمله میکند.
ب) در مواردی توهین برآمده از نقدی تند است ، که وارد حوزه های تنش آفرین میشود. این مطلب شیوع بسیار زیادی دارد و در مقام نقد و بررسی به کرات اتفاق می افتد. این مطلب فقط در سطح پایین جامعه از نظر علمی واقع نمیشود ، بلکه در سطوح بالاتر جامعه و بین اندیشمندان نیز بسیار شایع است ، و چه بسا با شدت بیشتر.
آنچه که مرز بین نقد و توهین را تا حدودی نامشخص کرده ، همین فقره است. زیرا گاهی تنشهای موجود سهوی اند یا عمدی. گاهی با حسن نیت همراه اند و گاهی دارای سوء نیت اند. مثلا یکمعتقد به مولفه ای تنش زا ، وقتی مولفه خود را در معرض نقد شدید ، ولی مقرون به صحت میبیند ، و از دادن پاسخ ناتوان است ، سعی میکند شخص نقاد را با گفتن اینکه شما به عقیده بنده توهین نموده اید ، مرعوب کرده و از ادامه نقادی باز دارد. و این همان تالی فاسدی است که بعضاً گریبانگیر فضای علمی و نقادی ماست. در اینجا باید دقت نظر ویژه ای داشت و حتی الامکان با شناخت نسبی ، این حوزه ها را تا حدودی که مقدور است تفکیک نمود. به زعم بنده ، در اینجا باید بین دو گزاره تفکیکی صورت گیرد. ۱) توهین نقادانه و ۲) توهین فحاشانه
۱) توهین نقادانه: گاهی مولفه ی مورد بررسی ذاتاً و فی نفسه توهین اصطلاحی است. مثلا وقتی منتقدی میخواهد در خصوص انسانی بودن قرآن بجای الهی بودن آن وارد نقد شود ، این مطلب فی حد ذاته توهین است. زیرا در مقام پایین آوردن و سبک نمودن جایگاه قرآن است ، که نزد یک معتقد مسلمان ، الهی است. در نتیجه اگر شخص معتقد بگوید ، شما دارید به عقیده من توهین میکنید ، از نظر تعریف توهین ، بیراه نگفته است. اما باید توجه داشت ، این ادعای شخص معتقد فاقد وجاهت علمی و نقد است. زیرا توهین پنداشتن این نقد ، راه نقادی را خواهد بست و سبب نوعی انسداد علمی خواهد شد. بنابراین باید پذیرفت این توهین در مقام نقد و بررسی است و از نظر علمی که هیچ مطلقیتی را برنمیتابد فاقد وجاهت است.
این مطلب زمانی مهم جلوه میکند که بدانیم ارائه آن عقیده و نظر وارد حوزه های اعتقادی دینی ، قومی و فرهنگی شده ، و میتواند منجر به تنش گردد.
فضای مجازی نیز بمثابه جامعه ای کوچک تر ، ولی با میزان ارائه نظر و عقیده بیشتر ، در حوزه های وسیعتر ، از این آسیب بدور نیست.
غالب افراد این فضا ، اندیشمندانی هستند که قصد دارند عقاید و نظرات خود را در مقام منتقد ،در نقد و بررسی علوم و مولفه های حوزه های اجتماعی به اشتراک گذارند. اما این اهتمام ، خالی از تنش نیست، مخصوصاً اگر وارد حوزه های علوم ذاتاً تنش زا شود. با توجه به اینکه بارها شاهد این مشکلات بوده ام ، سعی کرده ام در حد بضاعت خود ، یک تعریف حداقلی و یک بررسی اجمالی نسبت به واژگان ( نقد ، توهین ، فحاشی) ارائه نمایم. شاید با شناخت نسبی آنها بتوانیم آستانه تحمل خودمان را در نقد پذیری افزایش داده و هم از دایره نقادی ، پا را فراتر نگذاریم و سبب تکدر خاطر دیگران را با فحاشی و توهین های ناروا فراهم نیاوریم.
در این متنکوتاه ، سعی میشود به اندازه توان علمی و درک نویسنده ، مواردی بیان شود که قطعاً خالی از ایراد نیست.
نقد= نوعی گفتگوی دو جانبه ، یا ارائه مطلب از کسی است ، که هدف از آن بررسی یک مولفه باشد. در این بررسی، هدف، آشکار کردن وجوه مختلف آن مولفه ، از نظر درستی یا نادرستی ، خوبی یا بدی و مثل اینهاست.
دایره نقد میتواند وسیع باشد ، یا مضیق شود. اما گاهی این وسعت و کاستی نسبتی مستقیم با مولفه مورد نقد دارد. در مولفه های کم تنش ، مانند بررسی وضعیت اقتصادی یا یکمولفه اقتصادی در جامعه ، دایره نقد میتواند گسترده شود. زیرا کمتر سبب تنش خواهد بود. اما اگر مولفه مورد نقد وارد مسائل اعتقادی دینی ، قومیتی یا جنسیتی شود ، چه بسا بکاربردن برخی واژگان ، خیلی زود دایره نقد را کوچک کرده و وارد دایره توهین کند. اصولا آستانه تحمل افراد نیز در نقد مولفه های حوزه های فوق الذکر بسیار کم بوده و بلافاصله وارد موضع گیری شدیدی میشوند. بنابراین ، نقد و بررسی ، نشان دادن زوایای یکمولفه است ، از محاسن و معایب اش ، بنحویکه سبب تنش نشود یا تنش زا بوده ولی در مخاطب حساسیتی ایجاد ننماید.
توهین= از وَهن میآید و بمعنای سست کردن ، ضعیف گردانیدن ، خوارشمردن ، سبک داشتن و سبک شمردن و مواردی اینچنینی آمده است. نکته ای که باید توجه داشت ، این است که دایره توهین را باید به درستی شناخت و در مقام نقد و بررسی مورد دقت قرار داد.
الف) گاهی توهین به شخص و شخصیت مخاطب است. چنین مطلبی چون در مقام نقد یک مولفه و متن نیست ، قصدش تخریب شخصیت مخاطب است. این مطلب اصولا مصداق مغالطه حمله به شخص بوده ، ناروا و ناپسند است. زیرا بجای متن ، و یا اعتقاد و گفتار ، به شخص مخاطب حمله میکند.
ب) در مواردی توهین برآمده از نقدی تند است ، که وارد حوزه های تنش آفرین میشود. این مطلب شیوع بسیار زیادی دارد و در مقام نقد و بررسی به کرات اتفاق می افتد. این مطلب فقط در سطح پایین جامعه از نظر علمی واقع نمیشود ، بلکه در سطوح بالاتر جامعه و بین اندیشمندان نیز بسیار شایع است ، و چه بسا با شدت بیشتر.
آنچه که مرز بین نقد و توهین را تا حدودی نامشخص کرده ، همین فقره است. زیرا گاهی تنشهای موجود سهوی اند یا عمدی. گاهی با حسن نیت همراه اند و گاهی دارای سوء نیت اند. مثلا یکمعتقد به مولفه ای تنش زا ، وقتی مولفه خود را در معرض نقد شدید ، ولی مقرون به صحت میبیند ، و از دادن پاسخ ناتوان است ، سعی میکند شخص نقاد را با گفتن اینکه شما به عقیده بنده توهین نموده اید ، مرعوب کرده و از ادامه نقادی باز دارد. و این همان تالی فاسدی است که بعضاً گریبانگیر فضای علمی و نقادی ماست. در اینجا باید دقت نظر ویژه ای داشت و حتی الامکان با شناخت نسبی ، این حوزه ها را تا حدودی که مقدور است تفکیک نمود. به زعم بنده ، در اینجا باید بین دو گزاره تفکیکی صورت گیرد. ۱) توهین نقادانه و ۲) توهین فحاشانه
۱) توهین نقادانه: گاهی مولفه ی مورد بررسی ذاتاً و فی نفسه توهین اصطلاحی است. مثلا وقتی منتقدی میخواهد در خصوص انسانی بودن قرآن بجای الهی بودن آن وارد نقد شود ، این مطلب فی حد ذاته توهین است. زیرا در مقام پایین آوردن و سبک نمودن جایگاه قرآن است ، که نزد یک معتقد مسلمان ، الهی است. در نتیجه اگر شخص معتقد بگوید ، شما دارید به عقیده من توهین میکنید ، از نظر تعریف توهین ، بیراه نگفته است. اما باید توجه داشت ، این ادعای شخص معتقد فاقد وجاهت علمی و نقد است. زیرا توهین پنداشتن این نقد ، راه نقادی را خواهد بست و سبب نوعی انسداد علمی خواهد شد. بنابراین باید پذیرفت این توهین در مقام نقد و بررسی است و از نظر علمی که هیچ مطلقیتی را برنمیتابد فاقد وجاهت است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر