ر این نوشته به معرفی و بررسی مغالطه ابهام در ساختار ( amphiboly) میپردازیم.
این نوع مغالطه نیز از دسته مغالطات تبیین های مغالطی است که برخلاف مغالطه اشتراک لفظ که در گذشته بررسی و معرفی کردیم در مورد ساختار جمله میباشد، بنحویکه ساختار جمله بنحوی است که معانی گوناگون از جمله فهمیده میشود.
اگر گوینده یا نویسنده شواهد و قراینی بیاورد تا منظور مستقیم خود را از بین تعدد معانی و برداشت مشخص کند مغالطه ای صورت نگرفته است. ولی چنانچه شخص بدون توجه به این نکته جمله را به زبان بیاورد و بنویسد یا بگوید مرتکب این مغالطه شده است.
مثلا وقتی بگویم من دیروز در پارک شیر دیدم ولی قراینی نیاورم که منظورم از شیر ( شیر وحشی جنگل ) است یا ( شیر آب) یا ( شیر خوراکی ) مرتکب این مغالطه شده ام.
در این حالت شخص جمله ای را میگوید که بیش از یکمعنا دارد که مطابق یک نظر درست است و مطابق با یکنظر دیگر نادرست و غیرقابل قبول.
حال اگر شخص در بادی امر مقدمات را بر اساس برداشت درست تنظیم کند ولی در نتیجه استنتاج خود را مطابق با تفسیر دوم انجام دهد مرتکب مغالطه شده است.
مثلا در قرآن آیاتی آمده که محمد را رسول امی معرفی میکند مثل آیه ۱۵۷ اعراف. اما مسئله این است که منظور از پیامبر امی را در معنا مشخص نکرده و از جمله چند برداشت میشود داشت.
۱. آیا محمد مطلقا بیسواد بوده؟
۲. آیا او کتابهای ادیان را نخوانده بوده؟
۳. آیا او چون اهل مکه بوده که ام القری دانسته شده بدین وصف توصیف شده؟
و یا موارد دیگر
بنظر میرسد سعی شده از این جمله مطلق بیسوادی را استنتاج کنند تا جنبه اعجاز قرآن بیشتر به چشم بیاید ولی از آیات دیگر نیز میتوان برداشت متفاوتی داشت. از این دست مغالطات بارها در قرآن بکار رفته است.
گاهی این مغلطه به سبب مشخص نبودن مرجع ضمیر است بنحویکه دو یا چند مرجع بتوانند بجای ضمیر قرار گیرند.
بعنوان مثال در آیه ۲۳ سوره بقره میگوید اگر آنچه بر بنده خویش نازل کردیم شک دارید سوره ای مانند آن بیاورید.
یا آیه ای مانند آن بیاورید
از این دست تحدی در قرآن بارها آمده اما نکته این است که منظور از مانند چیست؟
۱. منظور سوره کوچک قرآن است که ۳ آیه دارد یا سوره بقره که ۲۸۶ آیه؟
۲. منظور از مانند لفظ است یا معنا یا اسلوب و ترتیب و محتوا؟
یا مثالی دیگر اینکه من بگویم من با شما بیرون نمیایم. در این مثال منظورم چیست؟
آیا من فقط بیرون نرفتن را منظور دارم یا با شما بیرون نمیروم؟
این مغالطه گاهی در نوشته ها هم رخ میدهد و معنای دیگری را افاده میکند اگر در علامت گزاری دقت نشده باشد. این مثال معروف را بارها در کتب دیده ایم که
بخشش. لازم نیست اعدامش کنید
بخشش لازم نیست. اعدامش کنید
میبینیم با یک نقطه گزاری معنای جمله تغییر کرده است.
گاهی این مغالطه از مشخص نبودن نقش دستوری کلمات ، مشخص نبودن صفت نیز میتواند ارتکاب یابد و یا مواردی دیگر که میتوان به کتب تخصصی در این زمینه مراجعه کرد.
این نوع مغالطه نیز از دسته مغالطات تبیین های مغالطی است که برخلاف مغالطه اشتراک لفظ که در گذشته بررسی و معرفی کردیم در مورد ساختار جمله میباشد، بنحویکه ساختار جمله بنحوی است که معانی گوناگون از جمله فهمیده میشود.
اگر گوینده یا نویسنده شواهد و قراینی بیاورد تا منظور مستقیم خود را از بین تعدد معانی و برداشت مشخص کند مغالطه ای صورت نگرفته است. ولی چنانچه شخص بدون توجه به این نکته جمله را به زبان بیاورد و بنویسد یا بگوید مرتکب این مغالطه شده است.
مثلا وقتی بگویم من دیروز در پارک شیر دیدم ولی قراینی نیاورم که منظورم از شیر ( شیر وحشی جنگل ) است یا ( شیر آب) یا ( شیر خوراکی ) مرتکب این مغالطه شده ام.
در این حالت شخص جمله ای را میگوید که بیش از یکمعنا دارد که مطابق یک نظر درست است و مطابق با یکنظر دیگر نادرست و غیرقابل قبول.
حال اگر شخص در بادی امر مقدمات را بر اساس برداشت درست تنظیم کند ولی در نتیجه استنتاج خود را مطابق با تفسیر دوم انجام دهد مرتکب مغالطه شده است.
مثلا در قرآن آیاتی آمده که محمد را رسول امی معرفی میکند مثل آیه ۱۵۷ اعراف. اما مسئله این است که منظور از پیامبر امی را در معنا مشخص نکرده و از جمله چند برداشت میشود داشت.
۱. آیا محمد مطلقا بیسواد بوده؟
۲. آیا او کتابهای ادیان را نخوانده بوده؟
۳. آیا او چون اهل مکه بوده که ام القری دانسته شده بدین وصف توصیف شده؟
و یا موارد دیگر
بنظر میرسد سعی شده از این جمله مطلق بیسوادی را استنتاج کنند تا جنبه اعجاز قرآن بیشتر به چشم بیاید ولی از آیات دیگر نیز میتوان برداشت متفاوتی داشت. از این دست مغالطات بارها در قرآن بکار رفته است.
گاهی این مغلطه به سبب مشخص نبودن مرجع ضمیر است بنحویکه دو یا چند مرجع بتوانند بجای ضمیر قرار گیرند.
بعنوان مثال در آیه ۲۳ سوره بقره میگوید اگر آنچه بر بنده خویش نازل کردیم شک دارید سوره ای مانند آن بیاورید.
یا آیه ای مانند آن بیاورید
از این دست تحدی در قرآن بارها آمده اما نکته این است که منظور از مانند چیست؟
۱. منظور سوره کوچک قرآن است که ۳ آیه دارد یا سوره بقره که ۲۸۶ آیه؟
۲. منظور از مانند لفظ است یا معنا یا اسلوب و ترتیب و محتوا؟
یا مثالی دیگر اینکه من بگویم من با شما بیرون نمیایم. در این مثال منظورم چیست؟
آیا من فقط بیرون نرفتن را منظور دارم یا با شما بیرون نمیروم؟
این مغالطه گاهی در نوشته ها هم رخ میدهد و معنای دیگری را افاده میکند اگر در علامت گزاری دقت نشده باشد. این مثال معروف را بارها در کتب دیده ایم که
بخشش. لازم نیست اعدامش کنید
بخشش لازم نیست. اعدامش کنید
میبینیم با یک نقطه گزاری معنای جمله تغییر کرده است.
گاهی این مغالطه از مشخص نبودن نقش دستوری کلمات ، مشخص نبودن صفت نیز میتواند ارتکاب یابد و یا مواردی دیگر که میتوان به کتب تخصصی در این زمینه مراجعه کرد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر